‘Regjimentet e Pavdekshme’ dhe një parti minoritare: Gjashtë organizata pro-ruse në të njëjtën adresë në Beograd

Festa kombëtare e Rusisë, e cila për të pestin vit radhazi është shënuar me pushtimin e Ukrainës, po shënohet edhe në Beograd me aktivitete kulturore propagandistike, por edhe me një tubim politik. Në prag të Ditës së Federatës Ruse më 12 qershor, Ambasada dërgoi një mesazh se Serbia zë një “vend të veçantë” midis “partnerëve tradicionalë” të Kremlinit, ndërsa autoritetet hedhin poshtë thirrjet nga Brukseli për të vendosur sanksione ndaj regjimit të Vladimir Putinit. Dhe në pritjen e mbajtur nga ambasadori Aleksandar Botsan-Kharchenko, së bashku me përfaqësuesit e qeverisë serbe, kishte edhe anëtarë të shoqatave të ndryshme të regjistruara në Serbi që mbështesin Putinin. Dhjetëra prej tyre janë regjistruar në regjistrin shtetëror vitet e fundit – nga partitë pro-ruse, te fondacionet, e deri te shoqatat e qytetarëve. “Kjo është në interes të Moskës sepse i lejon asaj të përhapë narrativat e saj dhe të ndikojë në opinionin publik përmes organizatave lokale, por është edhe në interes të autoriteteve në Serbi, sepse organizata të tilla ruajnë ndjenjat pro-ruse, prodhojnë propagandë dhe ‘zhurmë politike’ kundër Perëndimit”, thotë Srđan Cvijić nga Qendra e Beogradit për Politikat e Sigurisë. Gjashtë organizata janë të regjistruara në regjistrin tregtar vetëm në një adresë në Beograd, tregon një analizë nga REL. Apartamenti në një rrugë të vogël në lagjen Dorćol të Beogradit është selia e një partie politike, tre shoqatave qytetare dhe dy fondacioneve. REL nuk gjeti shenja të këtyre organizatave në atë adresë. Përveç adresës, këto organizata ndajnë pikëpamje të përbashkëta pro-ruse dhe pak të dhëna zyrtare financiare. Dhe ata kanë edhe përfaqësues të përbashkët. Shoqatat, fondacionet dhe partia sot drejtohen nga ish-zyrtarë të Partisë Popullore Serbe (SNP) të krahut të djathtë, të udhëhequr nga Nenad Popović, një ministër pa portofol në qeverinë serbe dhe një bashkëpunëtor i qeverisë prej kohësh, i cili është në “listën e zezë” të Uashingtonit për shkak të lidhjeve me Kremlinin. Ministri i sanksionuar për lidhjen me Kremlinin Edhe pse më parë kishte disa biznese dhe fondacione në Serbi, Ministri Nenad Popović nuk shfaqet më askund në regjistrin e bizneseve si pronar apo përfaqësues. Ai falimentoi, ndër të tjera, pas sanksioneve të Uashingtonit, të cilat hynë në fuqi në nëntor 2023. Shumë kompani u hoqën nga regjistri. Partia e Popović-it nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me arsyet e largimit nga biznesi. Dhe si ministër pa portofol në Qeverinë serbe, ai vazhdon të bashkëpunojë me Kremlinin. Takimi i fundit me Ministrin e Jashtëm rus Sergei Lavrov ishte më 4 qershor në Shën Petersburg, ku fokusi i bisedës ishte forcimi i “dialogut strategjik” midis Serbisë dhe Rusisë. Në të njëjtën adresë me Partinë Popullore Serbe, është regjistruar edhe një fondacion që mban emrin e Popović-it – ndër të tjera, për ndihmë dhe mbështetje ndaj “Kishave Ortodokse Serbe dhe Ruse”. Ky fondacion nuk ka pasur të ardhura të konsiderueshme vitet e fundit. Në vitin 2025, ata raportuan rreth 5.7 mijë euro në donacione, ndërsa në vitin 2024, kjo shumë ishte më e ulët – 4.7 mijë euro. Nga raporti nuk dihet se kush janë donatorët. Dhe Partia Popullore Serbe raportoi të ardhura prej rreth 7.5 mijë eurosh vitin e kaluar. Emra të vjetër, parti e re Organizatat politike të regjistruara në apartamentin në Dorćol janë të lidhura me të njëjtin person – Dobrosav Marić. Siç thotë, ai ishte president i bordit ekzekutiv të Partisë Popullore Serbe deri në mars të vitit 2025, kur e la atë së bashku me “një numër të madh” zyrtarësh dhe bordesh lokale. Ai thekson se nuk ishte dakord me Nenad Popović-in, por ishte gjithashtu i pakënaqur me veprimet e qeverisë, siç është përputhja e Beogradit me sanksionet e Bashkimit Evropian (BE) kundër aleatit të Putinit, Bjellorusisë. Deri në publikimin e tekstit, partia e Popović-it nuk i ishte përgjigjur pyetjeve të REL në lidhje me deklaratat e ish-anëtarëve dhe shoqatave që ata aktualisht drejtojnë. Adresa ndahet me shoqatën “Fronti Serbo-Rus” nga partia me të njëjtin emër, e cila u themelua nga Dobrosav Marić në prill 2025. Partia, thekson ai, kundërshton hyrjen e Serbisë në Bashkimin Evropian dhe bashkëpunimin me NATO-n. Marić e përshkruan veten si një “rusofil të madh”, duke theksuar mbështetjen e tij për Vladimir Putinin. “Ne morëm vendimin për të formuar një histori thjesht serbo-ruse, por e vumë Serbinë në plan të parë, që të bazohet në marrëdhëniet me Rusinë dhe Bjellorusinë, si miq”, shton ai. Por, ata u regjistruan si parti e pakicës kombëtare ruse. Rusët, meqë ra fjala, kanë më shumë parti minoritare në vend – dhjetë prej tyre, megjithëse, sipas regjistrimit të popullsisë, ata janë vetëm komuniteti i 16-të më i madh minoritar, me pak më shumë se dhjetë mijë anëtarë. Partitë e pakicave, siç kërkohet me ligj, kanë një rrugë më të lehtë për vende në parlament dhe në asambletë lokale në zgjedhje. Kështu, parti të ndryshme ruse fituan vende në Kuvend dhe në komuna ku rusët mezi jetojnë, ndërsa vëzhguesit vendas dhe opozita i akuzuan këto parti si “satelitë të qeverisë”. “Zgjerimi i këtyre partive ‘ruse’ flet jo vetëm për ndikimin rus, por edhe se statusi i pakicës mund të përdoret si një instrument politik që nuk ka të bëjë fare me përfaqësimin e të drejtave të pakicave. Ka shumë pak rusë atje”, thotë Srđan Cvijić. “Ato shërbejnë për të fragmentuar hapësirën politike, për të krijuar iluzionin e pluralizmit, por mbi të gjitha për të kontrolluar pjesën e elektoratit që voton për ndonjë ‘parti ruse’, ndërsa në fakt voton për ndonjë shtojcë të ardhshme të qeverisë”, shton ai. Dobrosav Marić pohon se ky nuk është rasti me partinë e tij. Ai thekson se “gjysma e të gjitha organeve të partisë” përbëhet nga rusë që jetojnë në Serbi dhe se ai ka “bashkëpunuar” me shoqatat e pakicave ruse për “vite të tëra”. Dhe, siç thotë ai, nuk bashkëpunon me autoritetet. “Ne nuk formuam në mënyrë fiktive një parti, as nuk na financoi askush. Ne mbledhim donacione, lëmë mënjanë një shumë mujore nga pagat tona (për punën e partisë) dhe nuk kemi shpenzime të mëdha”, pohon ai. Në faqen e internetit të partisë, ata publikuan gjithashtu një raport të dorëzuar në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit për vitin 2025, kur u regjistruan. Ai nuk përmban as të ardhura dhe as shpenzime. Partia nuk ka marrë pjesë në zgjedhje deri më tani. Takime në Moskë dhe Minsk Edhe pse llogaria, sipas të dhënave zyrtare, kishte “zero”, kishte aktivitete festive, siç ishin udhëtimet në Rusi dhe Bjellorusi. Sipas raportimeve nga faqja zyrtare e internetit e partisë, Fronti Serbo-Rus u takua në Beograd dhe Moskë me një delegacion të udhëhequr nga senatorja Yelena Afanasyeva, një zyrtare e Partisë Liberale Demokratike të ekstremit të djathtë ruse. Afanasyeva, si anëtare e Këshillit të Federatës në Rusi, është në listën e zezë nga BE-ja, SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar për mbështetjen e pushtimit të Ukrainës. Fronti serbo-rus ka nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi me partinë e Afanasyevës dhe gjithashtu bashkëpunon me partinë me të njëjtin emër në Bjellorusi, e cila mbështet politikat e udhëheqësit autoritar Alexander Lukashenko. Dobrosav Marić u takua gjithashtu me një delegacion nga Shoqëria Historike Ruse në Moskë. Ky institucion drejtohet nga Sergei Naryshkin, drejtori i Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme të Federatës Ruse, i cili është në listën e zezë të Uashingtonit. Së bashku me Marićin, siç citohet në postimin në faqen e internetit, Shoqëria Historike Ruse përfshinte edhe një përfaqësues të degës së saj serbe, Aleksandar Vulin – ish-kreun e shërbimit të inteligjencës së Serbisë, i cili është gjithashtu nën sanksione të SHBA-së për shkak të lidhjeve me Moskën. Fronti serbo-rus raportoi gjithashtu për vizitat në ambasadën ruse në Beograd, ku u ra dakord për një “plan të përbashkët aktivitetesh”. “Një miqësi që zgjat dhe vazhdon të forcohet”, ishte mesazhi pas takimit me përfaqësuesit e Ambasadës. “Bashkëpunimi i këtyre shoqatave dhe partive me Ambasadën nuk është vetëm protokollar, por është pjesë e një strategjie më të gjerë për të ruajtur një mjedis politik në të cilin Rusia ka ndikim”, vlerëson Srđan Cvijić. “Moska kështu fiton aktorë vendas që shumëfishojnë dhe transmetojnë mesazhet e saj dhe legjitimojnë politikën e jashtme agresive dhe imperialiste të Rusisë. Qëllimi është ta paraqesë atë si diçka të brendshme, organike dhe të afërt me shoqërinë serbe, dhe jo si rezultat i një oktapodi të organizuar të ndikimit të huaj”, shton ai. Sondazhi evropian i opinionit publik Eurobarometer, nga shtatori 2025, tregon se qytetarët serbë i besojnë më shumë Rusisë dhe Kinës, ndërsa BE-ja, me 38 përqind mbështetje, është në vendin e tretë. 33 përqind e qytetarëve do të votonin për anëtarësimin e Serbisë në Bashkim, që është niveli më i ulët i mbështetjes midis vendeve kandidate. Të gjitha ‘regjimentet e pavdekshme’ në një adresë Me flamuj serb dhe rusë, në Ditën e Fitores mbi Fashizmin më 9 maj, një procesion kaloi nëpër Beograd, i udhëhequr nga përfaqësues të ambasadave ruse dhe bjelloruse. Në krye të kolonës, e cila eci drejt Varrezave të Çlirimtarëve të Beogradit, ata mbanin një banderolë të madhe ku shkruhej “Regjimenti i Pavdekshëm”. Marshimi “Regjimenti i Pavdekshëm” e ka origjinën në Rusi në vitin 2012, në kujtim të ushtarëve të Ushtrisë së Kuqe që vdiqën në Luftën e Dytë Botërore. Kjo u shoqërua me kritika se trashëgimia antifashiste po instrumentalizohej për të mbështetur regjimin e Putinit dhe pushtimin e Ukrainës. Është mbajtur në Serbi që nga viti 2016, dhe në shëtitje morën pjesë edhe përfaqësues të qeverisë. «E organizojmë vetë, vullnetarisht, pa asnjë ndihmë nga askush. Shteti nuk financoi asgjë, ambasada nuk financoi asgjë. Ata vijnë si mysafirë», pohon Dobrosav Marić, i cili prezantohet si drejtor i «Regjimentit të Pavdekshëm». Sipas të dhënave të APR-së, Marić dhe bashkëpunëtorët e tij të partisë janë përfaqësues të dy shoqatave dhe dy fondacioneve që kanë në emrat e tyre fjalën “Regjimenti i Pavdekshëm”. Këto katër organizata janë në të njëjtën adresë me partinë “Fronti serbo-rus”. Marić pretendon se “gjithçka është transparente dhe ligjore”. Por nuk ka shumë informacion të disponueshëm publikisht në lidhje me punën dhe financimin e rrjetit të gjerë të “regjimenteve të pavdekshme”. Ai thotë se shoqatat dhe fondacionet me emra të ngjashëm u regjistruan për të “marrë emrin në regjistër, në mënyrë që dikush tjetër të mos e keqpërdorte atë”. Kështu, shoqata “Regjimenti i Pavdekshëm i Serbisë” u themelua në shkurt të vitit 2024 – për të “ruajtur kujtimin e atyre që ranë në luftërat çlirimtare, për të nxitur traditën antifashiste dhe për të forcuar lidhjet miqësore midis popullit serb dhe atij rus”. Ata raportuan se në dy vitet e ekzistencës së tyre, gjatë viteve 2024 dhe 2025, nuk kishin aktivitete financiare. Fondacioni “Regjimenti i Pavdekshëm i Serbisë 2025”, nga e njëjta adresë, i themeluar në prill 2025, ishte gjithashtu pa aktivitete biznesi. Dhe një nga shoqatat me një emër të ngjashëm ishte në listën e përfituesve të parave nga buxheti serb. Ministria e Punës, Veteranëve dhe Çështjeve Sociale i ka dhënë “Regjimentit të Pavdekshëm të Serbisë dhe Rusisë” rreth katër mijë euro (500 mijë dinarë) në vitin 2025 për rinovimin e varrezave përkujtimore ruse në Novi Sad, sipas rezultateve të konkursit të publikuara. Por llogaria, e cila përdoret për të transferuar para nga buxheti, është bllokuar sot. Dobrosav Marić shpjegon se shoqata nuk i mori paratë sepse nuk mundi t’i përmbushte kërkesat e konkursit. “Nuk ia dolëm mbanë, hoqëm dorë, nuk i keqpërdorëm paratë. Nuk i dorëzuam dokumentet sepse menduam se nuk mund t’i përmbushnim afatet e ministrisë”, shton ai. Shoqata, e themeluar në dhjetor 2024, ka një llogari tjetër rrjedhëse në bankën shtetërore, Bankën e Kursimeve Postare. Kjo llogari është aktive. Dhe “më i vjetri” në të njëjtën adresë është fondacioni “Regjimenti i Pavdekshëm i Serbisë”, i themeluar në vitin 2018. Në raportet financiare të viteve të kaluara, ata raportojnë se janë “joaktivë”. Sipas të dhënave të APR-së, fondacioni aktualisht drejtohet nga zyrtarë të Frontit Serbo-Rus, ndërsa deri në vitin 2024 menaxhohej nga njerëz të partisë së Popović-it. Fondacioni më parë e ndante selinë e tij me Partinë Popullore Serbe të Popović-it. Ky “Regjiment i Pavdekshëm” u themelua nga dy fondacione – Fondacioni Nenad Popović dhe Departamenti Serb i Fondit Ndërkombëtar për Unitetin Shpirtëror të Popujve. «Në Serbi, ekziston një hapësirë ​​e tërë veprimi politik që është regjistruar zyrtarisht si shoqëri civile, bashkëpunim kulturor ose mbrojtje e të drejtave të bashkatdhetarëve, por në praktikë ajo ka një funksion politik shumë më të gjerë dhe të ndryshëm», përshkruan Srđan Cvijić. Ai thekson se publiku shpesh nuk ka asnjë informacion mbi “rrjetin e bashkëpunëtorëve, financat, aktivitetet dhe qëllimet e tyre aktuale”. Çfarë është Fondi Ndërkombëtar për Unitetin Shpirtëror të Popujve? U themelua në vitet 1990 në Rusi, me qëllim “promovimin e vlerave të kulturës ortodokse dhe forcimin e lidhjeve midis popujve sllavë”. Ekziston në disa vende afër Moskës, dhe drejtuesja e “departamentit serb” është Natalia Kocev. Sipas raporteve financiare të disponueshme publikisht, Fondi raportoi rreth 119 mijë euro të ardhura në Serbi në vitin 2025. Një vit më parë, të ardhurat ishin më të larta – rreth 178 mijë euro. Në një deklaratë, Kocev tha se puna e këtij fondi financohet nga donacionet: nga Serbia, por edhe nga Rusia. Ai përmend institucionet shtetërore midis donatorëve rusë. “Ne bëjmë shumë projekte. Shkruajmë një projekt atje në Rusi, për institucione të ndryshme, dhe nëse i marrim fondet, kaq. Këto janë gjithmonë donacione të destinuara, për të cilat ne jemi përgjegjës dhe bashkëngjitim fatura, foto, raporte dhe një përshkrim të asaj që kemi bërë”, pohon ajo. Ai i përshkruan aktivitetet e Fondit si “ngjarje të përbashkëta serbo-ruse”, me fokus në gjuhë dhe kulturë. Ai i hedh poshtë akuzat se ata po kryejnë propagandë si “trillime”. “Unë këmbëngul se propaganda ruse nuk ekziston këtu”, shton Kotsev, duke e quajtur pushtimin rus të Ukrainës një “operacion ushtarak special”. Ky term përdoret nga autoritetet ruse, duke mohuar agresionin kundër një vendi fqinj. Ai thotë se ka besim në politikat e Vladimir Putinit. “Më pëlqen Putini, mendoj se ai e di çfarë po bën”, shton ai. Bashkëpunim me një fond rus nga ‘lista e zezë’ e BE-së Nataliya Kotsev është, meqë ra fjala, anëtare e Këshillit të Pakicës Kombëtare Ruse – një institucion zyrtar shtetëror që bashkon komunitetin rus dhe financohet nga Serbia. Ajo është gjithashtu këshilltare e Frontit Serbo-Rus të Marić-it. Ajo thekson se nuk është anëtare e asaj partie, por se i mbështet ata, sepse ata “i ndihmojnë me ngjarje të ndryshme”. Dhe ndër shumë pozicione që mban, Kocev është gjithashtu në Këshillin Koordinues të Bashkatdhetarëve Rusë në Serbi. Kjo organizatë joqeveritare ombrellë, thotë ai, bashkon disa shoqata ruse në të gjithë vendin. Këshilli ka faqen e vet të internetit, por nuk është i regjistruar në Serbi. Nuk është i listuar me atë emër në bazën e të dhënave të regjistrit tregtar, ku, sipas ligjit, duhet të regjistrohen të gjitha shoqatat. Sipas BBC-së, Këshilli i Bashkatdhetarëve Rusë në Serbi bashkëpunoi me Pravfondin – një fondacion shtetëror rus me seli në Moskë. Ndërsa Moska pretendon se Pravfond ofron ndihmë për diasporën, Bashkimi Evropian e ka sanksionuar atë me akuza për përhapje propagande. “Disa organizata dhe fondacione që janë të lidhura me interesat shtetërore ruse po vuajnë nga sanksionet ose presioni institucional sepse njihen si pjesë e infrastrukturës më të gjerë të Kremlinit që synon të destabilizojë Unionin ose të zhvillojë një luftë hibride kundër tij”, përshkruan Srđan Cvijić. Sipas një hulumtimi nga rrjeti ndërkombëtar hetimor OCCRP, miliona dollarë kanë rrjedhur nga Pravfondi në dhjetëra organizata anembanë botës. Bazuar në email-et e rrjedhura, ata njoftuan se nga viti 2012 deri në vitin 2024, Pravfond dha më shumë se 1,000 grante për shoqata jashtë Rusisë, me një vlerë mesatare prej 16,500 eurosh. Nuk dihet publikisht nëse dhe sa grante kanë mbërritur në Serbi. Edhe pse konfirmon bashkëpunimin me Pravfondin, Natalija Kocev thotë se “nuk është në dijeni” që organizatat nga Serbia, të cilat janë pjesë e Këshillit Koordinues të Bashkatdhetarëve Rusë, kanë marrë para nga Moska. Ai gjithashtu thekson se organizatat që janë pjesë e këshillit koordinues, ndër të tjera, u ofrojnë “ndihmë ligjore” rusëve në rregullimin e statusit të tyre në Serbi – siç është regjistrimi i vendbanimit të tyre. Por këto organizata nuk po bashkëpunojnë me mijëra rusë që kanë mbërritur në Serbi që nga viti 2022, duke ikur nga sundimi autoritar dhe mobilizimi, vëren Srđan Cvijić. “Ata nuk janë të pranishëm as në ngjarjet zyrtare që supozohet se promovojnë bashkëpunimin kulturor dhe arsimor midis dy vendeve, sepse emigracioni rus këtu është kundër regjimit të Vladimir Putinit dhe i shmang ngjarjet e tilla”, përfundon ai. Sipas të dhënave më të fundit në dispozicion, nga Ministria e Punëve të Brendshme serbe në janar 2025, pak më shumë se 48,000 qytetarë rusë kishin qëndrim të përkohshëm në Serbi. The post ‘Regjimentet e Pavdekshme’ dhe një parti minoritare: Gjashtë organizata pro-ruse në të njëjtën adresë në Beograd appeared first on The Geopost.